[ Pobierz całość w formacie PDF ]
.Obadwa z granitowych zbudowane bloków z dwiema wieżami od frontu, zakończone trzema absydami, mają i to wspólne, że za posadę swą obrały miejsca, które średniowiecznym przynależały zamkom.Żadna okolica dawnej Polski nie miała tak bezwarunkowej konieczności szukania obronnej podstawy pod mający się budować kościół lub klasztor, jak Mazowsze na prawym brzegu Wisły, graniczące od północy i wschodu z dzikiemi krainami napastniczych pogan pruskich Litwy i Jaćwieży.Było też Mazowsze od najdawniejszych czasów krajem grodów, jak świadczą o tem dziś jeszcze, liczne, a przedwieczne nasypy i grodziska w jego ziemiach.Do takich zaś grodzisk należał prawdopodobnie i Czerwińsk przed zbudowaniem tu klasztoru dla kanoników lateraneńskich, których początkowe wprowadzenie do Polski wiąże się niemal z epoką zaprowadzenia wiary chrześcijańskiej w tym kraju.Prawie wszyscy nasi rocznikarze i kronikarze bałamutne podają wiadomości o pierwotnej fundacyi opactwa czerwińskiego.Boguchwał przypisuje założenie klasztoru Piotrowi Włastowi."Spominki płockie" czynią zaś fundatorem jakiegoś Aleksandra biskupa płockiego, jakoby w roku 1055.Paprocki w swoich "Herbach rycerstwa" przyznaje to na podstawie jakiegoś katalogu opatów Włochowi Paschalisowi w roku 1077.Wszystko to dzisiejsza krytyka historyczna obala i wiąże słusznie z pracą nad początkami biskupstwa Płockiego, w którego dyecezyi leżał Czerwińsk.Jest dzisiaj rzeczą dowiedzioną, że kanonicy regularni lateraneńscy nie mogli znaleść się w Trzemesznie za czasów Mieczysława I, jak do niedawna stale utrzymywano ani być już r.1055 osadzeni w Czerwińsku przez mniemanego Alexandra Paschalisa biskupa płockiego, jak utrzymuje Długosz, zakon bowiem pod tą nazwą nie istniał przed końcem XI wieku.Nazwa kanoników regularnych występuje dopiero w bullach od czasów Urbana II około r.1095.Wszystko zatem przemawia, że przed wiekiem XII t.j.wcześniej niż na górze Sobótce w Szląsku nie mogli być kanonicy lateraneńscy osadzeni w Czerwińsku, zatem i data zapiski płockiej jest mylną.Bulla Adryana IV z r.1155 nie zapomina o ofiarodawcach dla klasztoru czerwińskiego pojedynczych wsi, a nic nie wspomina o Piotrze Właście (zmarłym r.1153), zatem nie ulega wątpliwości, że Piotr Włast, zwany inaczej Duninem, fundator klasztoru wrocławskiego, nie mógł być założycielem opactwa czerwińskiego, jak to mu przypisują późniejsi kronikarze.W wyliczeniu dochodów i posiadłości klasztornych z r.1155 występuje jako hojny dobrodziej Henryk książę Sandomierski, syn Bolesława Krzywoustego, a przeważają nad majątkiem ziemskim opactwa liczne dziesięciny i prebendy co oznacza fundacyę biskupią.Można tedy uważać za rzecz dowiedzioną, że fundatorem klasztoru czerwińskiego był Alexander, czwarty z rzędu biskup płocki żyjący za czasów Bolesława Krzywoustego, ten, któremu dziejopisarze dodają rodową nazwę i herb "Dołęga", ten sam, który zbudował gmach katedry na górze zamkowej w Płocku, poświęcił go 1144 r.i pochował w jego grobach zwłoki Krzywoustego, zmarłego r.1138.Zna go historya sztuki, jako fundatora drzwi bronzowych, przeznaczonych do katedry płockiej, dziś w Nowogrodzie wielkim znajdujących się.Według katalogu biskupów płockich, Aleksander obrany był na swoją stolicę r.1130, umarł zaś r.1156.W tym więc przeciągu czasu ufundowany został klasztor w Czerwinsku i tej epoce odpowiada w zupełności pierwotna jego struktura.Książęta Piastowscy, synowie Krzywoustego, obsypali opactwo czerwińskie nadaniami.A więc nasamprzód Bolesław Kędzierzawy oddaje na wieczną własność kościoła Najświętszej Bogarodzicy w Czerwińsku wieś Zaszków (pod Nurcem), Poniechowo (przy ujściu Wkry do Narwi), Komsin, Parlerz z Radoszewicami i t.d.Brat jego Henryk sandomierski, ten, który potem zginął nieszczęśliwie podczas wyprawy na pogan pruskich, darowuje wieś Zuzelą z przewozem i targowiskiem (na Bugu), i inne.Był także dobrodziejem i Konrad II książę Czerski, który pochować się tu kazał r.1294.Tablice nagrobkowe, w kościele zachowane, powiadamiają nas o historyi przebudowań kościoła i klasztoru.Zmarły r.1538 opat Jakób Kula z Sobol, herbu Roch, był pierwszym, który kościół zasklepił [ Pobierz całość w formacie PDF ]